Barokowy ogród

„Tak jak godny i doskonały malarz naśladuje kolorami wszystko, co stworzyła natura, tak instrumentem dętym lub strunowym będzie można naśladować piękno ludzkiego głosu”.

Tymi słowami flecista i gambista Silvestro Ganassi dal Fontego wyjaśnia czytelnikom swojej Opera intitulata La Fontegara (1535) kluczową koncepcję, która zainspiruje sposób gry wielu instrumentalistów. Ars retorica staje się kluczem do sukcesu muzyki instrumentalnej, idealnym połączeniem instrumentu z głosem, imitacji z rzeczywistością. Tam, gdzie w repertuarze instrumentalnym brakowało słów i znaczenia, tam kompozytorzy i instrumentaliści posługiwali się retoryką, by wzruszać, oczarowywać i zachwycać słuchaczy na wzór śpiewaków.

Styl imitacyjny był uniwersalnym językiem, odzwierciedlającym rozkosze natury i pracę człowieka: odnajdziemy tu samotny i melodyjny śpiew słowika, figlarne dialogi między kurą na podwórku a kukułką w lesie, ale także pulsujący rytm bitwy czy hipnotyczny efekt dzwonków. Tańce miały również swoją własną, emocjonalną retorykę: żywy i słoneczny rytm jest wyraźnie wyczuwalny w świątecznej Ciacconie, bardzo popularnym wówczas gatunku – prawdopodobnie wywodzącym się ze starożytnych tańców hiszpańskich – a spokojny i fascynujący nastrój zmierzchu jest rozpoznawalny w Ballo delle Ombre, tańcu cieni.

Wreszcie piękno tzw. nuovo stile, nowoczesnego stylu, zorientowanego na odmienną i intensywną ekspresję harmoniczną oraz na monodię z towarzyszeniem basso continuo, można dostrzec w Canzonie nazwanej właśnie „La Moderna”, w której krętość wyższych głosów opowiada poruszającą mowę, podczas gdy basso continuo podkreśla otaczający je wszechświat harmoniczny.